Staroprawosławie jest rozproszonym terytorialnie i wewnętrznie zróżnicowanym, bazującym na autonomicznych wspólnotach lokalnych, fakultatywnie łączących się w denominacje (sogłasija) według klucza dogmatyczno-obrzędowego, ruchem wyznaniowo-etnicznym, wyrastającym z późnośredniowiecznej formuły rosyjskiej Cerkwi prawosławnej i rosyjskiej tradycji kulturowej o wyraźnych cechach narodowej teokracji. Odróżnia się od rosyjskiego nowoprawosławia zakonserwowaniem doreformacyjnych (pełzająca od 1653 roku reforma nikono-aleksiejewsko-pietrowska) zasad dogmatycznych, eklezjalnych i obrzędowych, w niektórych swoich gałęziach z pewnymi odejściami od tej tradycji, wynikłymi z wyostrzenia bądź zredukowania niektórych faktorów (tendencje sekciarskie). Z punktu widzenia eklezjologii składa się z lokalnych, zróżnicowanych strukturalnie oraz zdecentralizowanych, autokefalicznych Kościołów i denominacji chrześcijańskich typu wschodniego, w niektórych przypadkach zakrawających jednak na sekciarstwo.