Irmina Kosmala z Nagrodą Specjalną za powieść „Spoina”
Dnia 23 czerwca 2026 roku, podczas uroczystej gali Wielkopolskiego i Lubuskiego Konkursu Dziennikarskiego organizowanego przez Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich, Irmina Kosmala odebrała prestiżową Nagrodę Specjalną za swoją najnowszą, poruszającą powieść „Spoina”. Uroczystość, która zgromadziła czołowych publicystów, reporterów oraz ludzi kultury, odbyła się w Muzeum Sztuk Użytkowych w Zamku Królewskim w Poznaniu.
Czerwcowa gala SDP w Poznaniu na stałe wpisała się w kalendarz najważniejszych wydarzeń medialnych w zachodniej Polsce. W tym roku Irmina Kosmala, pisarka, filozofka, redaktorka naczelna „Kuźni Literackiej” oraz członkini Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy (IFJ) w Brukseli, opublikowała najnowszą książkę „Spoina” (Wydawnictwo Zeszyty Poetyckie), która zamyka tryptyk literacki. Podczas ceremonii wręczenia nagród w Zamku Królewskim na Górze Przemysła wybrzmiała niezwykle podniosła laudacja.
Członkowie Jury jednoznacznie podkreślili, że „Spoina” to dzieło wyjątkowe, które w bezprecedensowy sposób łączy w sobie cechy literatury pięknej z najwyższymi standardami rzetelności dziennikarskiej. Praca nad książką wymagała od autorki tytanicznego wysiłku badawczego oraz przeprowadzenia dogłębnych, wieloletnich kwerend archiwalnych. Nagroda Specjalna trafiła w ręce Kosmali jako dowód uznania za twarde zebranie faktów dotyczących ofiar wojennych represji, pacjentów Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych „Dziekanka” w Gnieźnie, którzy zostali zgładzeni przez niemieckich okupantów w ramach tzw. Akcji T4.
W wygłoszonej laudacji zwrócono szczególną uwagę na warsztat pisarki. Jury wskazało, że Irmina Kosmala jako nieprzeciętna twórczyni doskonale operuje narzędziami publicystycznymi, dzięki czemu jej dzieło zyskało walor głębokiego dokumentu historycznego. „Spoina” została określona mianem rodzaju czułego reportażu, który autorka z ogromnym wyczuciem przełożyła na niezwykle intymny, subtelny i pełen szacunku język literatury. To literacko-reporterskie wyzwanie, na które wcześniej nikt w polskiej prozie nie odważył się odpowiedzieć z taką siłą. Pisarka posługuje się wyrafinowanym językiem, dzięki czemu zbrodnia systemowa sprzed lat nie staje się jedynie suchym faktem historycznym czy sensacją, lecz głęboką traumą, z którą czytelnik musi się osobiście skonfrontować. Kosmala stawia w swojej książce odważne, na wskroś filozoficzne pytanie: gdzie tak naprawdę przebiega granica między światem ludzi „chorych” a „normalnych”? Pokazując dramat pacjentów i bezwzględność machiny totalitarnej, autorka zmusza do refleksji nad naturą człowieczeństwa i odpowiedzialnością instytucji za ludzkie życie.
Jednym z poruszających momentów laudacji było odniesienie się do lokalnego i kulturowego znaczenia powieści. Przez całe dziesięciolecia nazwa gnieźnieńskiego szpitala „Dziekanka” funkcjonowała w języku potocznym w sposób głęboko pejoratywny, nierzadko stając się przedmiotem stygmatyzujących żartów czy powierzchownych skojarzeń. Dzięki literackiej i historycznej interpretacji Irminy Kosmali to pejoratywne odczucie bezpowrotnie znika z przestrzeni publicznej. Pisarka przywróciła godność ofiarom, zdejmując z tego miejsca odium tabu, a w zamian budując przestrzeń pamięci, szacunku i empatii. Właśnie w tym aspekcie, jak zauważyło Jury, tkwi największa siła i moc sprawcza twórczości pisarki.
Warto przypomnieć, że czerwcowa Nagroda Specjalna SDP nie jest jedynym sukcesem „Spoiny” w ostatnim czasie. Zaledwie kilka miesięcy wcześniej, w marcu 2026 roku, Irmina Kosmala została finalistką i laureatką wyróżnienia w prestiżowym, ogólnopolskim konkursie „Polka XXI wieku”, którego gala odbyła się w warszawskiej Reducie Banku Polskiego.
Dzięki pracy dokumentalnej, setkom godzin spędzonych nad historycznymi źródłami oraz niezwykłemu talentowi literackiemu, Irmina Kosmala udowodniła, że literatura może stać się wspaniałym przedłużeniem misji dziennikarskiej. Pisarka i publicystka nie tylko promuje trudną prawdę historyczną, ale przede wszystkim uczy, jak pisać o cierpieniu drugiego człowieka bez patosu, z pełnym poszanowaniem jego podmiotowości.
Nagroda Specjalna przyznana w poznańskim Zamku Królewskim to w pełni zasłużony laur dla autorki, która lokalną tragedię Gniezna przekuła w uniwersalny, poruszający manifest pamięci o niegdyś wykluczonych, którym wreszcie oddano pełnoprawny głos.