Edyta Kulczak - Nas - odwrócone plecami kamienie przemień na nowo w ludzi

Tomik Danuty Bartosz Zapach kadzidła to monografia zainspirowana życiem jednego człowieka – duchownego o. Tadeusza Hajduka. To film biograficzny pisany poetyckim słowem, odsłaniający strona po stronie kadry rodzinnego albumu. Zgromadzone wiersze przypominają fotografie, fotografie ruchome (są zresztą komentarzem do autentycznych zdjęć rodzinnych księdza). Ewoluują one od opisu rzeczywistości widzialnej do uwewnętrznienia świata obserwowanego, zamienienia go w impresję przeżyć i marzeń, a następnie w uogólnienie i zuniwersalizowanie zjawisk do rozważań o wartościach ponadczasowych, wynikających z analizy ludzkich pragnień, tęsknot, postanowień. Poszukują odpowiedzi na pytania dotyczące życiowych wyborów, tajemniczości sił, które kierują ludzką wolą.

 

Mały chłopczyk
biegnąc z latawcem w ręku
patrzy w niebo
potyka się
upada i wstaje
chce poszybować
do bram nieba
                    (Złapać wiatr, s. 8)

Wiersze rozmawiające z fotografiami stają się wiwisekcją umysłu i duszy człowieka, właściwie bohatera konkretnie określonego i nazwanego, rozszerzają się jednak w perspektywę uniwersalną, jaką stanowią ludzkie zachowania, poświęcenie, obcowanie z boskością, hierarchizowanie celów i wartości, które wyznaczają drogę. Droga biegnie pośród traw i łąk, babiego lata, zadymionego kartofliska. Nad wszystkim srebrny sierp księżyca.

Człowiek wtapia się w pejzaż przyrody, staje się jej elementem. Sielskie obrazki - kapliczka przy drodze, maki, ustawianie się do rodzinnej fotografii, bezdomny pies, jaskółki na drutach, karmienie dziecka na werandzie, poranna mgła, zroszone liście na drzewach wpisują się w hymn na cześć człowieka i natury. Ta pieśń to panegiryk, jej melodię tworzą tylko szlachetne ideały, jakby nieszlachetne nie istniały. Ocala ona od zapomnienia wartości tradycyjne, uznawane przez wieki za dobre, kojarzące się ze stanem harmonii, ukojenia, budujące renesansowy obraz ideału „miary we wszem”, poszanowania rodzinnego domu, małżeństwa, uczciwości, pobożności. To także wyznanie głębokiej wiary. Podmiot liryczny utożsamiony z bohaterem lirycznym odkrywa tajniki wnętrza, mówi czasem w swoim, czasem w jego imieniu. Wszystko w konfesyjnym skupieniu, ciszy, jak spokojne delektowanie się każdym okruchem świata i myśli.

Obok mnie
jest Bóg
budzę się rankiem
i słyszę
śpiew ptaków
szum liści
i dzwony pobliskiego kościoła
                    (Obok mnie, s. 92)

Żeby przenieść górę
trzeba zacząć
od małych kamyków
                    (Twój chleb, s. 67)

Afirmacja życia wyrażona hymnem na jego cześć jest w tym przypadku także pochwałą konkretnego człowieka, dowodem uznania dla jego postawy - czasem całkiem zwyczajnej - czynów, poświęcenia, przez nadanie mu cech prawie boskich:

Pochylone kłosy/ kłaniają się tobie (s. 77)

Bóg i kapłan/ - starzy znajomi (s. 79)

Niech będą pochwalone plony na glebie powołania (s. 83)

Niebu i Ziemi// oddać siebie//tak/bardzo/ że już niczym więcej nie zostać (s. 84)

W stylistyce modlitewnej, biblijnej, litanijnej autorka snuje refleksje nad zjawiskiem czy fenomenem powołania, dzięki któremu następuje zbliżenie człowieka z Bogiem, a nawet przemiana człowieka w Boga jako powtórzenie kreacyjnego aktu stawania się poprzez cierpienie, oddanie i dobre życie:

Na oczach Apostołów
pokazałeś
że człowiek
może przemienić się w Boga

Nawet
nie śmiem pomyśleć
że w sobie mogę
dojrzeć Boga
chociaż to realne
wszak stworzyłeś mnie
na wzór
i podobieństwo Swoje
                    (A ja?, s. 99)

Chronologia dziejów jednej rodziny, jednego człowieka, który z chłopca staje się młodzieńcem, człowiekiem dojrzałym, starcem; kapłanem służącym ludziom i Bogu, gdy spełnia jednocześnie rolę syna, brata, wuja - jest chronologią przemian mentalności i świadomości ludzkiej w ogóle. Czas przynosi zmiany. Arkadia bliskości, ładu iście czarnoleskiego skłania się ku dojrzałości, ale też ku bezładowi i niepokojowi dzisiejszych czasów, młodość chyli się ku starości i śmierci.

chociaż ucieka tradycja
Wrażliwość
wyniesiona z domu
nie gubi piór […]
Tymczasem
wnuk i prawnuk
wyrywając sobie z rąk
Joysticka
muszą pokonać
wirtualnego wroga
                    (Ptaki powracają, s. 73)

Przede mną// droga tam// skąd jeszcze// nikt z ziemi nie wrócił (s. 78)

Stylistyka tych wierszy przypomina czasem poezję Wschodu. Uwagę zwraca powtarzająca się w wielu tekstach sentencjonalność, nieukrywany, nawet wyrażony z pewną egzaltacją zachwyt nad przyrodą, umieszczenie człowieka w środku jej organizmu, oczywistość istnienia i umierania, apoteozowanie wartości od wieków uznanych za najważniejsze, a także subiektywne uświadamianie sobie praw i prawd dawno odkrytych, należących do dziedzictwa całej ludzkości, wyrażonych w pełnych uniesienia maksymach, prośbach, pytaniach retorycznych do zjawisk i rzeczy.

Powracającym ciągle znakiem refleksji i zamyślenia jest cisza. Cisza - znak, ale też zjawisko akustyczne, czytane (odbierane, odczuwane) między słowami.
Cisza sprzyja usłyszeniu siebie, jest skarbnicą najcenniejszych wiecznych wartości.

Kojące wyciszenie
otwierając serca
pokonuje hałas
poskramia krzyk
Stawia drogowskaz
pokornego życia
od początku
aż do końca istnienia
                    (Usłyszeć siebie, s. 88)

Szepczą tajemne słowa
słyszą bicie serca
Jeszcze tylko
tę ciszę
uchronić
                    (*** Eleganccy, uśmiechnięci, s. 94)

Te wiersze to cicha historia - dzięki zamieszczonym zdjęciom zdaje się - kogoś znajomego. Daje ona ukojenie poprzez swoją zwyczajność, porządkowanie świata tradycyjnych wartości, w poetyce – przez jasną, przejrzystą, nieskomplikowaną frazę. Słychać w niej ciszę i śpiew ptaków odbitych w trawie.

Danuta Bartosz, Zapach kadzidła

Dodaj komentarz

Kod antyspamowy
Odśwież

Również tego autora